De kern van een op ontspanning en stresspreventie gericht beleid houdt rekening met de 'fit' tussen persoon, taak en omgeving. Zo hebben mensen voldoende vaardigheden om dagelijkse stressmomenten aan te kunnen.

Contactpersoon Fonds Psychische Gezondheid: Iris Nijkamp, T. (033) 421 84 10, E. i.nijkamp@fondspsychischegezondheid.nl

• Belang van meer Ontspannen

  Medewerkers maken het verschil als een organisatie zich wil onderscheiden op een steeds meer concurrerende markt. Veranderingen binnen bedrijven, zoals fusies, reorganisaties maar ook een ontwikkeling naar een meer dienstengerichte economie en het werken onder tijdsdruk, geven noodzaak ook aandacht te hebben voor mentale gezondheid van medewerkers.

  Een andere noodzakelijke reden is dat 1 op de 10 mensen te maken heeft met psychische klachten, ook op het werk. En 1 op de 3 mensen belandt in de WIA (voorheen WAO) als gevolg van psychische problematiek.

  Er is ook een relatie met leefstijlgedrag en verzuim. Mensen die zich onder druk voelen staan, nemen geen tijd om te sporten of op een andere manier te ontspannen. En vertonen vaak ‘compensatiegedrag’ in de zin van meer roken en drinken. Het laatste kan zeker gevolgen hebben voor het functioneren op het werk. Het is dus handig om andere leefstijlfactoren mee te nemen binnen het op ontspannen gerichte beleid. 

  Een laagdrempelige manier om aan ontspanning te werken, is via beweegactiviteiten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan lunchwandelen, fietsen naar het werk en bedrijfssport. NISB Werk kan u ondersteunen om op deze manier aandacht te schenken aan stresspreventie en ontspanning.

• Stappen voor meer Ontspannen
  • 1 Draagvlak

    Bij psychische problemen en mentale gezondheid dreigt al gauw het gevaar dat u zich op ‘privacygevoelig’ gebied begeeft. Toch kunt u als werkgever hier op een goede manier aandacht voor vragen vanuit de volgende oogpunten:

    • risico’s: welke factoren van het werk dragen bij aan de mentale gezondheid in positieve en negatieve zin;
    • aandacht voor welzijn en welbevinden: wat kunnen wij als organisatie doen om werknemers ‘beter in hun vel' te laten zitten?

     

    In stap 3 behoefte analyse leest u meer hoe u dit kunt nagaan.
    In deze fase kunt u inventariseren wat al bekend is over mentale belasting:

    • speelt mentale belasting een rol binnen uw organisatie; 
    • is er een onderscheid te maken naar functie, team of afdeling;
    • wat is bekend over de psychische oorzaken van verzuim en arbeidsongeschiktheid? Welk deel daarvan is werkgerelateerd;
    • wat gebeurt er al aan het voorkomen van mentale belasting? En aan de behandeling van psychische klachten vanuit het werk;
    • wat gebeurt er al aan het inbouwen van ontspanningsmomenten op of via het werk?
  • 2 Structuur

    Voor het opzetten van een systematisch beleid rondom ontspanning en mentale belasting zijn structuren van belang, zoals:

    • een projectteam/werkgroep die zich op dit onderwerp richt en het beleid vormgeeft;
    • communicatiekanalen om medewerkers over activiteiten en het beleid te informeren;
    • personeelsbeleid: vindt er regelmatig overleg met werknemers plaats? In hoeverre is er binnen dergelijk overleg (functioneringsgesprekken, werkoverleg) aandacht voor psychische belasting? Wat is de rol van leidinggevenden? En weet de medewerker zijn of haar rol en verantwoordelijkheden in deze? De laatste twee punten refereren aan de Wet verbetering Poortwachter;
    • Arbobeleid: vanuit de Arbowet bent u als werkgever verplicht een risico-inventarisatie te houden met daarin aandacht voor PSA: Psychosociale Arbeidsbelasting;
    • professionals die aan de organisatie verbonden zijn die medewerkers met ontspanning en psychische belasting kunnen helpen en begeleiden. Zoals bedrijfsarts, bedrijfsmaatschappelijk werk, coaches en een psycholoog.

  • 3 Behoefte analyse

    U kunt de analyse insteken vanuit drie invalshoeken: analyse van risico’s, gezondheid en tevredenheid en vanuit het perspectief van leefstijl.

    1. Risico-Inventarisatie & Evaluatie
       Vanuit de Arbowet bent u als werkgever verplicht een risico-inventarisatie en -evaluatie te houden met daarin aandacht voor Psychosociale Arbeidsbelasting: PSA. In het kader van stresspreventie neemt u in de RI&E de risico’s voor werkdruk en stress mee.
       Er zijn specifieke instrumenten voor om te analyseren hoe medewerkers binnen uw organisatie de werkdruk ervaren en welke gevolgen dit, zowel tijdens het werk als privé, voor hen heeft. Voorbeelden van een wetenschappelijk gefundeerde lijst zijn de VBBA, de UBOS en de WeBmonitor Stress- en Verzuimmanagement.
    2. Inventarisatie van mate van tevredenheid en bevlogenheid
       Als u deze invalshoek kiest, gaat u na wat al naar tevredenheid is binnen de organisatie. De resultaten gebruikt u als aangrijpingspunten voor het verder vormgeven van gezondheidsbeleid. Het gaat dan om activiteiten waardoor medewerkers op een gezonde ontspannen manier kunnen omgaan met de (mentale) belasting vanuit het werk. Hiervoor zijn specifieke instrumenten ontwikkeld, met wetenschappelijke onderbouwing:

    • WEB, Werk en Belevings monitor;
    • UWES, Utrecht Work Engagement Scale;
    • UBES, Werkbelevingslijst;
    • SKB monitor, meten van aspecten rondom vitaliteit, tevredenheid en gezondheid.

     3. Analyse van leefstijl breed, waaronder ontspanning.

    • WeB Monitor Bravissimo, die naast de bewegen, roken, alcohol, voeding, aandacht besteedt aan stress, vitaliteit, motivatie en ontspanning en overgewicht.

  • 4 Plan van aanpak

    Bij ontspanning en stresspreventie zijn de volgende aspecten belangrijk:

    • persoonskenmerken;
    • aspecten vanuit het werk en de werkomgeving;
    • het inbouwen van ontspanning in en via het werk.

     

    Deze aspecten kunnen een kapstok zijn voor het plan van aanpak, met een specifieke invulling van de resultaten en suggesties uit de behoefte analyse (zie voor suggesties vorige stap).

    Voor het individueel beoordelen of iemand op zijn of haar plek zit qua capaciteiten en vaardigheden kunt u deskundigheid inschakelen. Denk hierbij aan een Arbeid & Organisatiepsycholoog. U kunt daarbij vragen naar behandeling en begeleiding volgens de richtlijn Werk en psychische klachten. Ook bedrijfsartsen hebben een richtlijn psychische problemen en werk.

    Een Arbeid & Organisatiepsycholoog, Arbeid & Organisatiedeskundige en een bedrijfsarts kunnen u ook ondersteunen bij het aanpassen van taken, functies en werkomgeving. Zie hiervoor de volgende stap (stap 5 actie).

  • 5 Actie

    Bij acties op individueel en op werkniveau kunnen de 4 A’s van Kwaliteit van Arbeid een handige leidraad vormen: 

    • arbeidsinhoud: aard en inhoud van het werk, functie, type bedrijf, duidelijkheid over taken en verantwoordelijkheden en regelmogelijkheden, mate van belasting (over- en onderbelasting);
    • arbeidsomstandigheden: veilig en gezond werken in het algemeen volgend uit de Arbowet. Meer specifiek rondom psychische belasting: werken onder voortdurende tijdsdruk, regelmogelijkheden/autonomie, sociale contactmogelijkheden en geluidshinder;
    • arbeidsvoorwaarden: salaris, arbeidstijden, rusttijden, verlofmogelijkheden, loopbaanperspectief, flexibele werktijden en werk-thuis balans; 
    • arbeidsverhoudingen: werksfeer, relatie met collega’s en direct leidinggevende en feedback.

    
    

  • 6 Evaluatie

    De uitkomstmaten die u hier in kaart wilt brengen, hangen af of u een risicobenadering (zie voor suggesties stap 3, punt 1 Risico-Inventarisatie & Evaluatie) heeft gekozen of een gezondheidsbevorderende benadering vanuit tevredenheid en bevlogenheid (zie voor suggesties stap 3, punt 2 Inventarisatie van mate van tevredenheid en bevlogenheid) rondom mentale belasting en ontspanning.

    Maten bij een risicobenadering:

    • het aantal mentaal belastende werksituaties neemt af of de belasting is verminderd;
    • minder verzuim en arbeidsuitval door psychische klachten.

     

    Maten van tevredenheid en bevlogenheid:

    • meer betrokken en bevlogen medewerkers;
    • het werkvermogen van medewerkers is toegenomen. Meetinstrumenten hiervoor zijn bijvoorbeeld de werkvermogensmonitor en de Workabilityindex (WAI);
    • er is een cultuur dat voor goed presteren ook ontspannen nodig is. Regelmatige pauzes zijn de norm. Lunchpauzes overslaan is er niet bij;
    • leidinggevenden signaleren psychische problemen en stimuleren medewerkers hiervoor hulp te zoeken.

  • 7 Borging

    Verankering van de aandacht voor mentale belasting en ontspanning kan in divers beleid:

    • Arbobeleid onder de noemer Psychosociale Arbeidsbelasting;
    • personeelsbeleid;
    • management development programma’s; 
    • communicatiebeleid.

     

    Voor een uitwerking, zie voorgaande stap 2 Structuur.

    Een manier om de aandacht vast te houden is het thema regelmatig terug te laten komen vanuit een andere invalshoek. Dit kan ook met laagdrempelige beweegactiviteiten (zie voor suggesties stap 2 bij het thema bewegen) als manier om meer te ontspannen.

• Tips en Tools
  • Zelftest werkstress en ontspanningsoefeningen

    Op de site van GGZ Drenthe kunt u online zien hoe het staat met uw werkstress. Tevens biedt de site enkele ontspanningsoefeningen.

  • Campagne Mentaal gezond aan het Werk

    Mentale gezondheid is het arbeidsrisico voor de nabije toekomst. Maar liefst 1 op de 4 werknemers krijgt er tijdens zijn loopbaan mee te maken. Het wordt een van de belangrijkste oorzaken voor uitval. Het European Network for workplace Health Promotion (ENWHP) lanceerde hierom de campagne 'Work in tune with life'.

  • Brochure Fitbreaks: Waar haal jij je energie vandaag?
    Wie beweegt voelt zich goed en is bewezen gelukkiger. Van bewegen krijg je energie! En er zijn mogelijkheden genoeg, van inspannende tot ontspannende fitbreaks. Deze brochure laat zien hoe bewegen is in te passen in je dagelijkse (werk) patroon. En hoe makkelijk het is om aan je beweegnorm te voldoen: 5 dagen in de week,  30 minuten matig intensief bewegen. 

  • Stappenplan voor het beleid

    Het Instituut Werk & Stress biedt een overzicht van signalen van werkstress en een uitgewerkt stappenplan voor bedrijfsbeleid.

  • Online test bevlogen medewerker of workaholic

    Een door prof. dr. Wilmar Schaufeli wetenschappelijk onderbouwde online test die meet of je een bevlogen medewerker ben of een workaholic.

  • Online test stress, flexibiliteit, spanningsklachten, overwerk en werkdruk

    Het Fonds Psychische Gezondheid biedt deze online test aan vanuit de campagne ‘Nu even niet’.

  • Workshop Ziekteverzuim om psychische redenen. Lessen voor leidinggevende.

    Stichting Pandora biedt deze workshop aan, waarbij bedrijven en ervaringsdeskundigen tips geven.

  • Smart managen van 7 tot 7

    Een cursus voor managers om de eigen worklife balance en die van hun medewerkers te verbeteren.

  • Samen betaald werken

    Een presentatie van Instituut Werk en Stress die de werk-privébalans inzichtelijk en bespreekbaar maakt.
    

• Praktijkvoorbeeld

  Goede praktijkvoorbeelden van gezond ondernemen
  	"Wat bedrijven beweegt"

  Naast werving van gezond personeel volgen steeds meer bedrijven ook een andere strategie om vitaal te blijven: gezond ondernemen. Een brochure met goede praktijkvoorbeelden van gezond ondernemen.
  

  Lessen voor leidinggevende: ervaringsdeskundige geeft tips
  	"De nieuwe chef bleef contact met me onderhouden"

  Werkgevers en leidinggevenden kunnen veel leren van de ervaringsverhalen van mensen die zijn uitgevallen om psychische redenen. Daarom geven vrijwilligers van Stichting Pandora regelmatig workshops bij bedrijven. Een van hen vertelt hieronder zijn persoonlijke verhaal en zet een aantal tips voor leidinggevenden op een rijtje. Lees verder..
  

  RIBW: Dezelfde zorg voor cliënten als voor het personeel
  	"Onze leidinggevenden hebben de regie"

  "In de zorg is bijna elke instelling bezig met een omslag naar vraaggericht werken. Voor de cliënten is het een hele belangrijke ontwikkeling, maar voor de medewerkers is er één grote valkuil. Het risico bestaat namelijk dat de organisaties zich alleen maar op de zorgvrager gaan richten en de zorg voor het personeel verwaarloost. Wij proberen dat te voorkomen”. Artie van Tuijn, directeur van het RIBW Midden Brabant. Lees verder..

  Otto: Wij hebben de regio, niet de Arbodienst
  	"Wij bieden onze callcenter agents afwisseling in hun werk"

  Er zijn nogal wat maatregelen genomen om het welzijn van de Otto medewerkers te bevorderen. De meeste van hen zijn werkzaam als callcenter agent. Eén van de belangrijkste uitgangspunten van ons beleid is dat we decallcenter agents afwisseling in hun functie bieden. Lees verder..

  Alfa college: Een rolvaste leidinggevende is geen therapeut
  	"Sinds de omslag in de managementstructuur en - cultuur is het verzuimpercentage met 5% gezakt"

  Toen het College van Bestuur van het Alfa college aantrad, troffen zij een organisatie aan zonder een duidelijke koers en met een groot gebrek aan zelfvertrouwen. Dit uitte zich onder meer in veel 'psychisch' verzuim. Het hoge verzuim was voor ons een signaal dat er wat moest veranderen. Lees verder..

• Artikelen en Links
  • Werkplezier : in balans blijven

    Een presentatie van Chris Grijns over met als thema 'Werkplezier: in balans blijven'. Kijk tevens op de website van GGZ Drenthe voor een stresstest.

  • Infoboek werkdruk 2008

    Een werkboek van het Instituut Werk & Stress met informatie over wetgeving, instrumenten en uitwerking in werkdrukbeleid.
    

  • De kick van een 80-urige werkweek

    'De kick van een 80-urige werkweek.' Populair artikel uit de Intermediair van 2003 die aangeeft waarom ontspanning toch belangrijk kan zijn, ook voor managers.
    

  • Burnout niet synoniem voor slechter presteren

    Een burnout staat niet synoniem voor slechter presteren. Vijf vragen over burnout, werkverslaving en arbeidsmotivatie aan professor Arbeids- & Organisatiepsychologie Toon Taris, Radboud Universiteit Nijmegen. Met tips en handvatten voor bedrijfsbeleid.
    

  • Werkplezier belangrijker dan werkdruk

    Artikel in Volkskrant Banen van 14 juli 2008 naar aanleiding van het proefschrift van Willem van Rhenen over stress en bevlogenheid, met onderzoek bij KPN.

    Zie ook de presentatie over dit onderzoek.

  • Werkstressoren en energiebronnen beïnvloeden motivatie en financieel resultaat

    Een artikel uit de Gids voor Personeelsmanagement, nr 1, 2006 met als subtitel: 'medewerkertevredenheid als bron voor beter financieel resultaat.'
    

  • Businessyoga

    Businessyoga, een unieke combinatie van gesprek, meditatie en yoga. De trajecten zijn toegankelijke en effectieve methodes om persoonsgerichte- en bedrijfsmatige veranderingsprocessen op gang te brengen en te ondersteunen.

    Lees ook de twee relevante artikelen:

    • Mediteren in maatpak;
    • Blijf jong.

     

  • Slaap en werk

    Mensen die gezond slapen, hebben meer energie, een beter humeur, betere gezondheid en beter geheugen. Ze zijn creatiever en leven langer dan mensen die slecht slapen. Mensen die gezond slapen, zijn de hele dag door fit. De 24-uurs maatschappij eist dat wordt gewerkt op tijden waarop we behoren te slapen, en dat wordt geslapen op ‘onmogelijke’ tijden. Dit heeft vanzelfsprekend gevolgen. Lees meer over slaap en waak onderzoek.

• FAQ
  • Psychische klachten en verzuim: wat zijn ieders verantwoordelijkheden?

    De verantwoordelijkheden volgen vanuit de Wet verbetering poortwachter. Het Werkgeversforum Kroon op het Werk heeft een handig A4-stappenplan op placematformaat rondom psychische klachten en werk conform de Wet verbetering poortwachter. U vindt hier ook praktijkervaringen van werkgevers en werknemers. Deze zijn onder meer gepubliceerd in Kroongetuigen.

  • Hoe bouwen we ontspanning in zonder dat het een 'soft' imago krijgt?

    Het draagvlak (houding) vanuit directie, management en leidinggevende en de wijze van communiceren is van groot belang bij het neerzetten van imago van ontspanning. Werknemers kunnen pas een mening hebben over bijvoorbeeld yoga, meditatie of andere fitbreaks wanneer zij het ervaren. Vaak zijn er al voldoende vooroordelen.

    Bouw ontspanning rondom persoonlijke effectiviteit en laat acties en/of programma's aansluiten op het werk of zorg ervoor dat ze makkelijk tijdens het werk uit te voeren zijn. Te denken valt aan businessyoga, stoelmassage, rek- en strekoefeningen en beweegmomenten zoals lunchwandelen, traplopen, even een frisse neus halen of fietsen naar het werk. Een breed aanbod van activiteiten is beschikbaar en kan ook redelijk snel en laagdrempelig bijdragen aan meer bewegen via het werk

    Het Fortis BRAVO-project heeft hier onder meer goede ervaringen mee binnen de zakelijke bank- en verzekeringswereld.
    

  • Zijn er vergoedingsmogelijkheden voor ontspanningsactiviteiten?

    Als deze activiteiten onderdeel uitmaken van het plan van aanpak binnen het Arbobeleid gelden ze als vrije verstrekkingen voor de belastingdienst. Zie stap 4 plan van aanpak, Tips en Tools, fiscale verstrekkingen).

  • Zijn er vergoedingsmogelijkheden voor de behandeling en begeleiding van psychische klachten?

    Mogelijkheden hiervoor zitten in de:

    • individuele (aanvullende) zorgverzekering van medewerkers. Vanuit de basiszorgverzekering geldt een vergoeding voor eerstelijns psychologische zorg. Via aanvullende verzekeringen zijn volledige vergoedingen voor psychologische zorg mogelijk; 
    • collectieve zorgverzekeringen. Bekijk wat hierin de afspraken zijn rondom psychische problemen; 
    • bedrijfszorgpakketten. Dit is vaak een combinatie verzekeringspakket op het gebied van zorg, verzuim en inkomen. Ga na of interventies rondom werk en psychische klachten en/of ontspanning tot de mogelijkheden behoren.

     

  • Staat uw vraag er niet bij?

    Staat uw vraag er niet bij? Geef deze aan ons door via werk@nisb.nl.