U ontkomt er niet aan om als werkgever aandacht te hebben voor alcoholconsumptie: 80 tot 90% van de volwassenen drinkt wel eens alcohol. En circa 4,2% daarvan drinkt voorafgaand of op het werk, waardoor mensen onder invloed werken.

Contactpersoon Trimbos: Susanne Weingart, T. (030) 295 9425, E. sweingart@trimbos.nl

• Belang van matig met Alcohol

  Werken onder invloed van alcohol heeft gevolgen voor het functioneren. Van zich minder kunnen concentreren, te laat komen, niet nakomen van afspraken, verslechterd contact met collega’s en klanten tot ernstige bedrijfsongevallen en – ongelukken als gevolg van handelen onder invloed.

  Alcoholgebruik kan ook ontstaan door factoren in het werk zelf, zoals het continu werken onder hoge tijdsdruk of prestatienorm (overbelasting) of juist onderbelasting door een te weinig uitdagende functie, conflicten met collega’s en/of leidinggevenden of klantrelaties. Naast het (verslavings)gedrag van een werknemer die drinkt, is het dan ook van belang aandacht te hebben voor risico’s in het werk zelf. Deze kunt u meenemen in de Risico Inventarisatie & Evaluatie.

  Vanuit de Arbowet bent u als werkgever verplicht om zorg te dragen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Als uw bedrijf bekend wil staan als een gezond en veilig bedrijf met een maatschappelijke verantwoordelijkheid, dan kan aandacht voor alcohol binnen het gezondheidsbeleid niet ontbreken.

• Stappen voor matig met Alcohol
  • 1 Draagvlak

    Het is niet eenvoudig alcoholgebruik bespreekbaar te maken. U komt al gauw in de privésfeer van een persoon. In een eerste fase van alcoholbeleid is het van belang dat u een kader aanbrengt om uit te leggen waarom de organisatie aandacht heeft voor alcohol en werk.

    U kunt hierbij refereren aan:

    • veilig werken en de risico’s van werken onder invloed;
    • maatschappelijke verantwoordelijkheid;
    • het (gezonde) imago van het bedrijf.

     

    Ook algemeen cijfermateriaal over alcohol en werk kan u helpen aandacht voor het onderwerp te genereren. Het gaat om cijfers over alcoholgebruik voorafgaand of tijdens het werk, risico’s voor het werk door alcoholgebruik, ongevallen waarbij alcohol in het spel was, financiële gevolgen voor werkgever et cetera. Deze cijfers kunt u ook voor uw eigen organisatie in kaart brengen.

  • 2 Structuur

    Bij een alcoholbeleid zijn direct leidinggevenden de sleutelfiguren:

    • bij problemen door alcoholgebruik van een medewerker krijgen directe collega’s vaak als eersten de gevolgen daarvan te zien;
    • het is aan een leidinggevende om dergelijke situaties in een team of afdeling aan te pakken;
    • voor directe collega’s is het lastig om een andere collega op alcohol aan te spreken. Dit escaleert vaak; 
    • ook omdat er veelal sprake is van slechtere communicatie en/of conflicten: door het verminderd of niet functioneren van de betreffende collega, doordat deze afspraken niet nakomt of omdat de collega veelal afwezig is. 

     

    Dit zijn allemaal redenen waarop een direct leidinggevende een werknemer kan aanspreken: op zijn of haar (niet-)functioneren. Het functioneren op het werk is een belangrijk aangrijpingspunt bij alcoholproblematiek. Op deze manier blijft de bespreking werkgerelateerd. En het gesprek biedt mogelijkheden om een werknemer te wijzen op mogelijke ondersteuning.

  • 3 Behoefte analyse

    Alcohol blijft een taboe onderwerp. Het is af te raden om een behoefte analyse alleen rondom alcohol uit te zetten: de verwachte non-respons, juist bij mensen die alcoholproblemen hebben, is groot. Het onderwerp kan wel goed deel uitmaken van een bredere vragenlijst of behoefteanalyse (stap 3) naar BRAVO-thema’s: meer Bewegen, minder Roken, matig met Alcohol, gezonde Voeding en meer Ontspanning.

    Een andere mogelijkheid is dat alcoholgebruik meegaat in zogenaamde gezondheidschecks:

    • voor de meeste medewerkers zijn deze op vrijwillige basis. Voorlichting over alcoholgebruik kan daarbij aansluiten; 
    • een aantal functies en beroepen valt onder de Wet op de medische keuringen, zoals brandweerman en politieagent. In dergelijke beroepen is een actief alcoholbeleid op zijn plaats en maakt alcoholgebruik onderdeel uit van de keuring en/of PAGO (Periodiek Arbeids Gezondheidskundig Onderzoek).

    
    

  • 4 Plan van aanpak

    Onderdelen van het plan van aanpak kunnen zijn:

    • training van leidinggevenden op het signaleren van werken onder invloed;
    • training van leidinggevenden hoe constructief het gesprek aan te gaan met medewerkers over hun alcoholgebruik in relatie tot het werk en het functioneren;
    • het opstellen van sancties voor werken onder invloed;
    • communicatie over het alcoholbedrijfsbeleid en sancties die staan op werken onder invloed;
    • ondersteuning bieden aan werknemers met alcoholproblemen, bijvoorbeeld via bedrijfsmaatschappelijk werk of de bedrijfsarts;
    • alcohol niet beschikbaar stellen via het werk. Tijdens recepties en feestelijkheden alcoholvrij bier en (fruit)cocktails aanbieden. Of, als er toch keuze is uit alcohol, taxi- of busvervoer naar huis verzorgen voor het personeel.

     

    In de beroepen en sectoren waar alcoholgebruik een direct gevaar oplevert voor de werknemer, collega’s, klanten/gebruikers en het bedrijf als geheel is een actief alcoholbeleid op zijn plaats, inclusief controles op gebruik. Dit geldt bijvoorbeeld voor de transportsector en luchtvaart.
    

  • 5 Actie

    Op alcohol en dan met name overmatig gebruik of verslaving hieraan, rust vaak een taboe. Wel is het handig om het thema alcohol, laagdrempelig, te verbinden aan andere gezondheidsgerichte activiteiten: 

    • breng alcohol eens onder de aandacht tijdens een gezondheidsweek door het effect van alcohol op zaken als reactievermogen te laten zien bijvoorbeeld met een rijsimulator. Maak hierbij de koppeling met werk;
    • breng alcohol onder de aandacht tijdens borrels door gebruik te maken van alcoholtesten. Maak hierbij de koppeling met werk;
    • alcohol is net als roken verslavingsgedrag. Vaak komen roken en alcoholgebruik gecombineerd voor. Bij een cursus stoppen met roken kan alcohol als thema aangesneden worden;
    • voor de ‘milde drinker’ met overgewicht: alcohol is calorierijk. Minder drinken draagt bij aan het op gewicht blijven;
    • stresspreventie en vermindering van de ervaren werkdruk kan de behoefte aan alcohol en andere ongezonde levensstijlen, zoals roken en eenzijdig calorierijk eten (zoals fast food), doen afnemen.

  • 6 Evaluatie

    Ga jaarlijks na wat de stand van zaken is rondom alcohol en werk. En bekijk de trend over de afgelopen jaren: zijn er zaken die meer aandacht of bijstelling behoeven? Deze zaken kunt u nagaan aan de hand van bijvoorbeeld de volgende zaken:

    • hoe vaak zijn er incidenten gemeld, waarbij alcohol een rol speelde;
    • is er informatie bekend over verzuim en alcoholgebruik;
    • hoe vaak is er gebruik gemaakt van ondersteuning op dit gebied via het werk, zoals bedrijfsmaatschappelijk werk, bedrijfsarts en vertrouwenspersoon;
    • zijn er afgelopen jaar sancties opgelegd? Waarvoor en met welk resultaat?

     

  • 7 Borging

    Het uitgangspunt is dat iedereen binnen uw organisatie het beleid en de sancties kent rondom werken onder invloed. En dat medewerkers, als ze problemen hebben, weten waar ze (anoniem) naar toe kunnen. Dit kan door jaarlijks:

    • aandacht te besteden aan het alcoholbeleid;
    • er tijdens werkoverleggen of toolboxmeetings alcoholgebruik aan de orde te stellen;
    • hoe om te gaan met alcoholproblematiek een vast onderdeel te maken in het managementdevelopmentprogramma;
    • een handwijzer te maken met alle faciliteiten die de organisatie biedt rondom werk en gezondheid, waarin ook hulp bij alcoholproblematiek is opgenomen, inclusief de contactgegevens van professionele hulpverleners. De handwijzer kan bijvoorbeeld onderdeel uitmaken van intranet. Geef deze handwijzer ook aan nieuwe medewerkers om te laten zien dat de organisatie het werk en de BRAVO-thema's serieus neemt.

    
    

• Tips en Tools
  • Alcohol info

    http://www.alcoholinfo.nl/ biedt u uitgebreide informatie over alcohol en de gevolgen van het gebruik hiervan. Er is een apart onderdeel over alcohol en werk voor werkgevers en werknemers.

  • Brochure voor leidinggevende

    Een brochure voor leidinggevenden met adviezen hoe om te gaan met alcoholproblemen op het werk.

  • Online drinktest

    Een online drinktest met inzicht in de gevolgen van het eigen drinkgedrag voor de gezondheid.

  • Internetbehandeling alcohol de baas

    Internetbehandeling "alcohol de baas" van Tactus Verslavingszorg.

• Praktijkvoorbeeld

  Verslaafd en hulpverlener
  	''Ineens hoorde ik bij de stakkers''

  Verslaafd en hulpverlener.''Ineens hoorde ik bij de stakkers’'. Een casus uit de praktijk met informatie voor alcoholbeleid binnen organisaties.

   

  Praktijkvoorbeelden Huntsman en Akzo Nobel Delfzijl
  	"Het alcoholbeleid heeft geleid tot minder ziekteverzuim en meer duidelijkheid over de regels voor alle betrokkenen"

  Het Arbo portaal heeft op haar site voorbeelden staan van hoe twee bedrijven het alcoholbeleid invoeren.

• Artikelen en Links
  • Alcoholinfo

    Online site met informatie over alcohol, waaronder ook een drinktest voor volwassenen.

  • RIVM: leefstijl en arbeid in balans

    Een literatuuronderzoek naar de invloed van leefstijlfactoren en (sub)cultuur op gezondheid, ziekteverzuim, arbeidsongeschiktheid en productiviteit.

  • Praktijkgericht antwoorden op bedrijfsvraagstukken alcohol (en roken)

    Mevrouw C.J. van Capelleveen heeft voor ZIBB.nl een document geschreven waarin praktijkgerichte antwoorden staan op bedrijfsvraagstukken.

  • Stichting De Hoop

    Stichting de Hoop heeft een website met informatie voor werkgevers, werknemers en OR over wetgeving en cijfers.

  • Online servicedesk alcohol en werk

    De online servicedesk alcohol en werk van MKB Nederland. Met informatie over regels, wetten en opnameafspraken over alcoholgebruik in de CAO.

• FAQ
  • Is er een wet die alcohol op het werk verbiedt?

    Nee, er is geen algemeen specifiek geldende wet die alcoholgebruik op het werk verbiedt. In het Nieuw Burgerlijk Wetboek staat wel een artikel rondom alcohol en ontslag: ‘…wanneer de werknemer zich ondanks waarschuwing overgeeft aan dronkenschap of ander liederlijk gedrag…’ (Art. 7:678 lid 2 onder c).

    Voor de transportsector zijn normen rondom alcoholgebruik wel opgenomen in de:

    • WegenVerkeersWet met een besluit alcoholonderzoeken;
    • Scheepvaartverkeerswet, artikel 27.

     

    MKB Nederland heeft een online servicedesk alcohol en werk met informatie en een toelichting op deze regels en wetten.

  • Mag een werkgever testen op alcoholgebruik?

    Dit kan alleen als hierover afspraken zijn gemaakt in de CAO. Dit is bijvoorbeeld ook het geval bij beroepen die vallen onder de Wet op de Medische Keuringen.

    MKB Nederland heeft een online servicedesk alcohol en werk die ook suggesties biedt voor het opnemen van afspraken over alcoholgebruik in de CAO.
    

  • Waar kan ik feiten vinden over alcoholgebruik en werk?

    Goede bronnen hiervoor zijn:

    • Op de website alcoholinfo van het Trimbos-instituut, met cijfers en gevolgen van gebruik.

    
    

  • Staat uw vraag er niet bij?

    Staat uw vraag er niet bij? Geef deze aan ons door via werk@nisb.nl.