Goede voeding is van belang om in vorm te blijven, voor werk en privé. Een goede balans tussen gezond eten en voldoende bewegen (energiebalans) ondersteunt ook het op gewicht blijven. En dat is gunstig, ook voor het bedrijf: een gezond gewicht vermindert het risico op diabetes en hart- en vaatziekten en daarmee het risico op uitval en verzuim.

Feit: 37% van alle werknemers in Nederland heeft overgewicht.

Contactpersoon: Noor Gudden, T. (070) 306 88 88, E. gudden@voedingscentrum.nl

• Belang van gezonde Voeding

  Waarom aandacht voor gezonde voeding via het werk?

  • Voeding is zichtbaar, concreet en iedereen heeft er dagelijks mee te maken. Dat maakt voeding tot een goede ingang voor aandacht voor gezondheid op het werk.
  • Een gezond aanbod in de kantine of het bedrijfsrestaurant onderstreept dat een organisatie aandacht en zorg heeft voor de gezondheid van werknemers: het restaurant als ‘visitekaartje’ van de organisatie.
  • Financieel aspect: door het voorkomen van overgewicht in combinatie met bewegen, komen bepaalde gezondheidsklachten minder voor. Denk hierbij aan klachten aan het houdings- en bewegingsapparaat die gepaard kunnen gaan met verzuim, uitval en aanspraak maken op een collectieve zorgverzekering. 
  • Financieel praktische redenen: het komt voor dat standaardmaten van meubilair niet langer volstaan voor medewerkers. Het gaat dan niet om individuele aanpassingen om een werkplek op maat te maken, zoals bij overgewicht door een ziekte. Het gaat in dit geval bijvoorbeeld om het vervangen van chauffeursstoelen of aanschaffen van grotere graafmachines omdat een grote groep medewerkers door overgewicht niet meer in de huidige stoelen of machines past.
  • Eisen vanuit het werk; Bij bepaalde functies gelden medische keuringen. Dit is onder meer het geval bij de politie, defensie of brandweer. Omdat in conditie blijven voor de uitvoering van dit werk belangrijk is, maakt het gewicht, voedings- en eetpatroon onderdeel uit van de keuring.

   

  Uit CBS onderzoek komt naar voren dat werknemers met ernstig overgewicht (een Body Mass Index hoger dan 30) gemiddeld gezien bijna twee keer meer verzuimen dan werknemers met een gezond gewicht. Alle reden om aandacht te hebben voor voeding, ook op het werk.

   

• Stappen voor gezonde Voeding
  • 1 Draagvlak

    Gemiddeld genomen denken we dat we gezond eten. Uit onderzoek komt een ander beeld naar voren: we weten het wel, maar doen het niet. Of, zoals de slogan van het Voedingscentrum over het eten van minimaal 2 stuks fruit en 200 gram groenten per dag aangeeft: ‘80% weet het, 20% eet het’.

    Hoe zit dat in uw organisatie?

    • Zijn mensen bewust van hun voedingspatroon?
    • Is er aandacht voor gezonde voeding vanuit de organisatie? 
    • Hoe komt deze tot uitdrukking?
    • Is bekend in welke mate overgewicht een probleem is binnen uw organisatie, ook in relatie tot verzuim?

     

    Om met gezonde voeding binnen uw organisatie aan de slag te gaan, zijn dit handige startvragen. Voor het verkrijgen van aandacht voor het onderwerp, kan het een idee zijn om eens:

    • een diëtiste op locatie te laten komen met een vrijwillig spreekuur;
    • de wat-eet-en-beweeg-ik bus in te schakelen. Deskundige begeleiders ‘lichten’ op locatie uw personeel door op hun voedings- en beweegpatroon en bezoekers krijgen ter plekke advies. Het animo om hieraan deel te nemen, geeft een eerste aanwijzing. Vergeet ook niet de directie en het management hier actief bij te betrekken.

    
    

  • 2 Structuur

    Bekijk wat er in uw organisatie aan structuren zijn die u kunt inzetten om aandacht te vragen voor gezonde voeding. Een aantal suggesties:

    • communicatiemiddelen, zoals intranet, personeelsblad, posters en/of memo’s. Sommige bedrijven hebben goede ervaringen met het meesturen van gezondheidsinformatie, bijvoorbeel een recept van de maand, via de loonstrook;
    • tijdens het spreekuur van bedrijfsarts, bedrijfsfysiotherapeut of bedrijfsverpleegkundige gezonde voeding aan bod laten komen;.
    • bewegen en voeding vormen een goede combinatie. Dus biedt vanuit het bedrijf een gezond lunchpakketje aan bij georganiseerde sportieve uitjes zoals wandelingen en fietstochten. Of sponsor verantwoord eten bij deelname aan evenementen (naast sportkleding met logo van het bedrijf erop).

     

    Een werkgroep of projectteam met vertegenwoordiging binnen alle geledingen, kan via de 7 stappenmethodiek systematisch een beweegbeleid invoeren. Kijk of er al een dergelijke structuur is die aan de voorwaarden van een werkgroep voldoet.

    NISB Werk kan het projectteam extern ondersteunen in het proces.
    

  • 3 Behoefte analyse

    Waar zitten medewerkers nu echt op te wachten als we het over gezonde voeding via het werk hebben? Een manier om daar achter te komen is dit aan ze te vragen. Nu zijn er weinig organisaties die alleen rondom voeding een heel onderzoek opzetten. U zou het thema beter kunnen aanhaken bij:

    • een medewerkerstevredenheidsonderzoek;
    • een peiling naar meer BRAVO-thema’s tegelijk. BRAVO staat voor meer Bewegen, minder Roken, matig met Alcohol, gezonde Voeding en voldoende Ontspanning; 
    • een voor de hand liggend combinatie vragenlijst van voeding en beweging.

     

    De verdere onderbouwing van het voedingsprogramma haalt u bijvoorbeeld uit:

    • informatie van de bedrijfsarts, bedrijfsverpleegkundige en of de Arbodienst. Zoals de cijfers over overgewicht en klachten die bekend zijn uit PAGO’s (Periodiek Arbeids Geneeskundig Onderzoek) en PMO’s (Preventief Medisch Onderzoek); 
    • een terugkoppeling van de bedrijfarts/verpleegkundige op bedrijfs- of afdelingsniveau van hetgeen hij of zij bij spreekuren hoort en ziet. Let wel op dat het medische gegevens betreft die alleen op organisatie- of afdelingsniveau (meer dan 15 medewerkers) beschikbaar mogen zijn in verband met privacywetgeving.

     

    Voor het doen van behoefte analyses (stap 3) zijn diverse methodieken. NISB Werk kan u ondersteunen in het uitvoeren hiervan.

  • 4 Plan van aanpak

    Bij een bedrijfsvoedingsprogramma kunt u denken aan het geven van informatie en voorlichting en aan aanpassing van het aanbod.

    Informatie en voorlichting over gezonde voeding:

    • via posters, flyers en folders (ook van buiten de organisatie);
    • door een diëtiste op locatie een inloopspreekuur te laten houden, waar medewerkers vrijwillig en vrijblijvend gebruik van kunnen maken;
    • door activiteiten vanuit het bedrijfsrestaurant of de kantine aan te bieden. Denk hierbij aan workshops gezond koken of het aanbieden van gezonde recepten.

     

    Aanpassen van het aanbod:

    • in het bedrijfsrestaurant/de kantine het gezonde aanbod vergroten, aangeven wat een gezonde keus is (bijvoorbeeld met labels of ik kies bewustlogo’s);
    • de gezonde keus de meest aantrekkelijke maken. Dit laatste kan door gezonde producten goedkoper te maken (via sponsoring vanuit organisatie) of ongezonde producten relatief duurder te maken. Overleg hierover met de cateraar zodat er een win-win situatie ontstaat: die ziet niet graag zijn omzet omlaag gaan die nu vooral op de ongezonde producten ligt;
    • denk ook aan het doorlichten van bereidingswijzen en de hygiëne van de cateraar/de keuken. Hoe staat het met het gebruik van olie en vetten en de voedselveiligheid;
    • vervang snoepautomaten door groente- en fruitautomaten;
    • of introduceer werkfruit door het ‘tussendoor' beschikbaar stellen van groente en fruit op de werkplek;
    • creëer aandacht voor gezonde voeding bij andere activiteiten. Zoals gezonde borrelhapjes bij recepties, lunchbonnen voor (gratis of in prijs gereduceerde) gezonde maaltijden voor buitendienstmedewerkers en een gezonde lunch en/of diner bij bedrijfsuitjes en een gezond kerstpakket.

     

    Van belang is dat u medewerkers laat weten wanneer welke activiteit plaatsvindt. Maak bij voorkeur een planning voor het hele jaar waarin diverse activiteiten rondom voeding een plaats krijgen.

  • 5 Actie

    Schroom niet om ook medewerkers uit te nodigen mee te laten denken over het bedrijfsvoedingsprogramma. Het organiseren van een lunchbijeenkomst over dit thema of het uitzetten van een prijsvraag voor een gouden idee zijn creatieve manieren dit te doen. En neem suggesties serieus door ze uit te voeren, bij voorkeur met de bedenker van het idee samen.

    Van belang is de start van acties concreet zichtbaar te maken. Juist voeding zelf leent zich daar goed voor. Zoals een kist met appels bij de receptie. Of het uitreiken van gezonde recepten in de kantine, waarbij medewerkers een van de ingrediënten (bijvoorkeur groente of fruit) meekrijgen.
    

  • 6 Evaluatie

    Het effect van gezonde voeding alleen is lastig te evalueren. De mate waarin overgewicht voorkomt en de relatie met verzuim zijn maatstaven. Maar ook andere factoren dan de aandacht voor gezonde voeding vanuit het bedrijf beïnvloeden de uitkomsten op deze maatstaven. Je hoopt als bedrijf dat mensen de gezonde ideeën ook thuis doorzetten, dit hoeft echter niet zo te zijn. En bedenk dat overgewicht ook het gevolg kan zijn van een aandoening of het gebruik van medicijnen.

    Een andere maat is kijken of het voedingsprogramma aanslaat.

    • Kwalitatief: wat hoort u hierover terug? Ziet u dat mensen gebruikmaken van het gezonde aanbod?
    • Kwantitatief: Verkoopt de cateraar meer gezonde(re) producten dan daarvoor?

     

    Het Voedingscentrum heeft een evaluatieformulier gemaakt, dat opgenomen is in een uitgebreidere handleiding voor bedrijfsvoedingsprogramma’s.
    

  • 7 Borging

    Wat u wilt bereiken is dat de aandacht voor gezonde voeding automatisch opgenomen wordt in activiteiten binnen uw organisatie. U kunt dit inbouwen door hierover afspraken te maken bij de:

    • inkoop van producten en diensten. Zoals (verlenging van) het contract met de cateraar waarbij vanuit de organisatie voorwaarden gesteld worden voor het percentage gezond aanbod en de manier waarop voedsel bereid wordt. En het contract voor het plaatsen van (fruit/groente)automaten in plaats van snoepautomaten op locatie. De caloriechecker voor de horeca helpt om gezonde gerechten en een gezond productaanbod samen te stellen;
    • verzorging van vergaderarrangementen: standaard vers fruit, water, vruchtensappen en salades naast koekjes en koffie/thee/frisdranken/broodjes;
    • recepties en borrels: gezonde borrelhapjes en fruitcocktails als aanvulling op het gebruikelijke assortiment.

• Tips en Tools
  • Werkfruit

    Met Werkfruit bieden bedrijven en overheidsinstellingen medewerkers vers fruit en/of snackgroenten aan op de werkplek. Ze stimuleren daarmee een gezonde levensstijl en medewerkers mogen er zoveel van eten als ze willen. Wanneer een onderneming vers fruit en snackgroenten aanbiedt heeft dit een positieve invloed op de werksfeer en arbeidsproductiviteit.

    Met werkfruit haal je 2x2

    Met Werkfruit komt je ook makkelijker aan je 2x2. 2x2 staat voor ‘2 ons groenten en 2 keer fruit, elke dag’. Deze hoeveelheid is minimaal nodig om fit en gezond te blijven. Groenten en fruit spelen een rol in het voorkomen van diverse welvaartziekten zoals hart- en vaatziekten en diverse soorten kanker. Bovendien kunnen groenten en fruit helpen bij de preventie van overgewicht. Met Werkfruit bevorder je niet alleen je eigen gezondheid maar ook die van al je collega’s!

     

    Meer weten: www.2x2.nl/werkfruit

     

  • Voedingscentrum

    Het Voedingscentrum biedt u onder meer voorlichting, tips en instrumenten over gezonde voeding.

  • Handleiding bedrijfsvoedingsprogramma

    Het Voedingscentrum biedt deze handleiding aan, met daarin onder meer voorbeeldartikelen voor het personeelsblad, een opzet van een (digitale) nieuwsbrief, een vragenlijst over gezonde voeding en voorbeelden van informatiematerialen die u kunt gebruiken.

  • Balansdag op het werk materiaal

    Op de website Balansdag op het werk vindt u meer informatie over gezonde voeding vanuit het principe balansdag. De Balansdag op het Werk is een initiatief van het Voedingscentrum gericht op bewustwording onder werknemers van het belang van een gezond gewicht en het op een positieve en eenvoudige manier stimuleren van een gezonde leefwijze. Het programma kan ondersteuning bieden aan het huidige gezondheidsbeleid van bedrijven of kan gebruikt worden als losstaand project. 

    Op de webshop (www.voedingscentrum.nl) kunnen bedrijven een gratis pakket bestellen (tegen €3,- verzendkosten) onder het kopje ‘professionals’. Het pakket bevat verschillende eenvoudige en handzame materialen zoals een handleiding, folders, BMI kaarten, taillelinten en posters.

    Meer informatie is te vinden op www.balansdagophetwerk.nl  

    Maak gebruik van online testen en ondersteuning om medewerkers meer aandacht voor gezonde voeding te laten krijgen. 

  • Online balanstest

    De Balanstest is een test over het belang van een goede balans tussen voeding en beweging.

  • Energiebalans materiaal

    Via deze website vindt u meer informatie over gezonde voeding vanuit het principe energiebalans: ‘eten en bewegen in balans'. U vindt hier tips en materiaal hoe u dit principe kunt gebruiken.

  • BMI-meter

    De Body Mass Index (BMI) geeft aan of u een gezond gewicht hebt in verhouding tot uw lengte. U kunt uw BMI hier meten.

  • Online groente- en fruittest

    Eet u twee ons groente en twee ons fruit? Check het met de online groente- en fruittest.

  • Online vettest

    De online vettest gaat over één onderdeel van uw eetpatroon, namelijk hoeveel verzadigd vet u ongeveer eet.

  • Online caloriechecker

    Met deze onlinecheck bereken je hoeveel calorieën jij in totaal binnenkrijgt op een dag.
    

  • Online gezond gewichtassistent

    Het Voedingscentrum lanceert de online gezond gewichtassistent. Deze is te vinden op http://www.gezondgewichtassistent.nl.

• Praktijkvoorbeeld

  Goede praktijkvoorbeelden van gezond ondernemen
  	"Wat bedrijven beweegt"

  Naast werving van gezond personeel volgen steeds meer bedrijven ook een andere strategie om vitaal te blijven: gezond ondernemen. Een brochure met goede praktijkvoorbeelden van gezond ondernemen.
  

  Balansdag op het Werk is ook 'Echt HEMA'
  	"Deze keer geen gefrituurde snack op het menu, maar een gezonde, gevulde courgette"

  Een Balansdag op het Werk is een dag waarop je extra let op je gewicht door minder te eten en meer te bewegen. HEMA Utrecht bestelde gelijk een informatiepakket en introduceerde de Balansdag in haar distributiecentrum.

  Havenbedrijf EMO
  	"Wij doen mee om werknemers gezonder te maken".

  Om werknemers gezonder te maken, deed havenbedrijf EMO mee aan het project Balansdag op het Werk van het Voedingscentrum.

  Gemeente Den Haag
  	"Gezonde werknemers in een gezonde organisatie"

  Gezond eten in de bedrijfsrestaurants van gemeente Den Haag. In het kader van een onderzoeksstage heeft een studente van de Haagse Hogeschool het voedingsaanbod van werkgever gemeente Den Haag doorgelicht. Met goed uitgewerkte voorbeelden als suggesties voor uw eigen bedrijfsvoedingsprogramma.

  Ervaar overgewicht
  	"Door de ervaring leert men"

  Praktijk oefening:

  • Laat werknemers een overall aantrekken (over hun gewone kleding)
  • Laat hen 1-3 drie verdiepingen (trap)lopen
  • Vul daarna de zakken (of geef ze een rugzak) met bijvoorbeeld 5 kilo aardappelen
  • Laat de werknemers opnieuw de trap nemen
  • Ervaar hoe het is om 5 kilo extra (overgewicht) te hebben.

   

• Artikelen en Links
  • Kenniscentrum overgewicht

    Het kenniscentrum overgewicht geeft u meer informatie over de etiologie, preventie, behandelingsmogelijkheden en gevolgen van overgewicht en obesitas.

  • RIVM: leefstijl en arbeid in balans

    Een literatuuronderzoek naar de invloed van leefstijlfactoren en (sub)cultuur op gezondheid, ziekteverzuim, arbeidsongeschiktheid en productiviteit.
    

  • Praktijkwijzer VNO-NCW 'Dik is duur'

    VNO-NCW heeft een praktijkwijzer ontwikkeld om de werkgever te ondersteunen wat er gedaan kan worden aan overgewicht.

  • In actie met balans met de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI)

    De levensmiddelenindustrie is in actie voor balans. Een online zichtboek (adobe flash player voor nodig), waarin staat hoe de FNLI de strijd aanbindt tegen overgewicht en hoe het gezamenlijk beleid door de individuele bedrijven wordt toegepast.

  • Een gezonde leefstijl geeft een lager verzuim

    Over het bedrijfsgezondheidsbeleid bij Fortis en de resultaten daarvan. Binnen dit beleid was voeding een van de BRAVO-thema’s.

  • Gezonde werknemers in een gezonde organisatie.

    Gezond eten in de bedrijfsrestaurants van gemeente Den Haag. In het kader van een onderzoeksstage heeft een studente van de Haagse Hogeschool het voedingsaanbod van werkgever gemeente Den Haag doorgelicht. Met goed uitgewerkte voorbeelden als suggesties voor uw eigen bedrijfsvoedingsprogramma.

  • Arboportaal, themacentrum gezondheidsmanagement

    Deze website van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid biedt achtergrondinformatie, feiten en getallen, voorbeelden en tips over de aanpak van een programma rondom voeding en (over)gewicht via het werk.

  • Wetenschappelijk verantwoorde informatie

    Op http://www.gezonderafvallen.nl/ vindt u wetenschappelijk verantwoorde informatie over gezonde voeding en beweging.

  • Voedselveiligheid en hygiënecode

    Voedselveilighei is een belangrijk aandachtspunt voor bedrijfsrestaurants. Hiervoor kunt u de cateraar vragen naar zijn HACCP certificering. Verder vallen cateraars onder de hygiënecode.

• FAQ
  • Zijn er normen voor gezond eten die we in ons bedrijfsrestaurant kunnen aanhouden?

    Voor het aanbod van uw bedrijfsrestaurant kunt u de algemene richtlijnen voor gezonde voeding aanhouden. Op de website van het Voedingscentrum vindt u deze richtlijnen. Samengevat houden deze in: eet gevarieerd en niet te veel, beweeg, gebruik minder verzadigd vet, eet volop groente, fruit en brood en ga veilig met voedsel om.

    Dit laatste punt, voedselveiligheid, is een belangrijk aandachtspunt voor bedrijfsrestaurants. Hiervoor kunt u de cateraar vragen naar zijn HACCP certificering. Verder vallen cateraars onder de hygiënecode.

  • Zijn er effecten bekend van beweegvoedingsprogramma's?

    Onderzoeksinstituut Body@work voerde een gedegen studie uit naar wat bekend is over de effecten van leefstijlinterventies via het werk, waaronder die gericht op voeding. De eerste uitkomst hiervan is dat naar het effect van voedingsinterventies en breder gezien, bedrijfsvoeringsprogramma’s, nog weinig onderzoek is gedaan. Het onderzoek dat er is, geeft aanwijzingen dat:

    • met name acties die voeding en bewegen combineren effectief zijn op het verminderen van lichaamsgewicht en het voorkomen van overgewicht;
    • acties gericht op het verbeteren van de groente- en fruitconsumptie effectief zijn;
    • inspanning gericht op minder en verzadigd vet eten effectief zijn.

     

    Er is nog onvoldoende bewijs dat voedingsinterventies effect hebben op bloeddruk, cholesterolgehalte en werkgerelateerde uitkomsten. Wel zijn er aanwijzingen dat voedingsinterventies het verzuim verlagen.

    Een ander doel wat u kunt bereiken met voedingsinterventies is aandacht voor medewerkers binnen uw organisatie. Een goed gevulde en aantrekkelijk aangeklede saladebar of vers fruit via het bedrijf wordt gewaardeerd.

  • Hoe maken we overgewicht bespreekbaar in onze organisatie?

    U begeeft zich hier op een hellend vlak tussen werk en privé. Het beste advies is alleen over overgewicht te beginnen als hiertoe een aanleiding is. En als duidelijk is dat er een directe relatie is met overgewicht. Veel bedrijven en vakbonden hanteren de regel: ‘Alleen aanspreken op leefstijl, als het het functioneren treft’. Dus als de ongezonde leefstijl effect heeft op het uitvoeren van het werk of het werk in het algemeen. Dit laatste kan zijn als door een ongezond voedingspatroon een medewerker zichtbare klachten aan het houdings- en bewegingsapparaat krijgt en hierdoor zijn of haar werk niet kan uitvoeren.

    Op een positieve manier bedrijfsbreed aandacht vragen voor gezonde voeding en gezond gewicht kan natuurlijk altijd. Folders uitdelen, een gezondheidsweek organiseren en ondersteuning aanbieden door het inschakelen van een diëtist met een vrijwillig inloopspreekuur zijn manieren om dit te bereiken.
    

  • Staat uw vraag er niet bij?

    Staat uw vraag er niet bij? Geef deze aan ons door via werk@nisb.nl.